Postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2026 r., sygn. akt: I GSK 576/26
NSA postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2026 r., sygn. akt: I GSK 576/26, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt: V SAB/Wa 67/24, o odrzuceniu skargi przedsiębiorcy na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nieudostępnienia akt kontroli i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Postanowienie to zapadło na kanwie sprawy, w której ZUS stanął na stanowisku, że w toku kontroli płatnika składek nie ma podstaw do zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego regulujących zasady dostępu do akt sprawy. Przedsiębiorca złożył skargę na bezczynność organu. W odpowiedzi ZUS wniósł o jej odrzucenie. Rzecznik wstąpił do postępowania na etapie przed WSA, przedstawiając argumentację przemawiającą za dopuszczalnością i zasadnością tego środka zaskarżenia. WSA uznał jednak, że skarga jest niedopuszczalna, ponieważ dotyczy czynności nienależących do zakresu spraw, które mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny. W ocenie WSA zarzucana organowi bezczynność nie nastąpiła w toku postępowania administracyjnego, ponieważ kontrola stanowi etap poprzedzający to postępowanie, a takiego przypadku nie obejmuje zamknięty katalog spraw podlegających kontroli sądowej.
NSA uwzględnił stanowisko przedsiębiorcy i Rzecznika i uznał, że postanowienie WSA o odrzuceniu skargi jest nieprawidłowe. Sąd stwierdził, że postępowanie kontrolne prowadzone przez ZUS jest szczególnym postępowaniem administracyjnym, w którym mają zastosowanie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika zarówno z art. 123 ustawy systemowej, jak i art. 180 KPA, oraz przepisy Prawa przedsiębiorców, jeżeli kontrolowany płatnik składek ma status przedsiębiorcy. NSA zauważył, że ustawa systemowa i Prawo przedsiębiorców nie regulują wszystkich kwestii, które mogą zaistnieć w trakcie kontroli płatników składek i do nich właśnie, na podstawie art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, powinny mieć zastosowanie przepisy postępowania administracyjnego. W rezultacie NSA uznał, że brak podjęcia czynności w postaci udostępnienia akt kontroli stanowi bezczynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 9 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym samym – że skarga przedsiębiorcy jest dopuszczalna.
